ތައުލީމީ ކާމިޔާބީއާއި ރޭވިފައިވާ ތާވަލުތަކަށް މުހިއްމުކަން ދެވެމުންދާ ދުނިޔެއެއްގައި، ކުޅުމަކީ ހަމައެކަނި “ހަގީގީ” އުނގެނުމުން ނަގާ ހުސްވަގުތުކޮޅެއް ކަމަށް ހީވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ކުޅުމަކީ ހަމައެކަނި މަޖާކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކުއްޖާގެ ދުޅަހެޔޮ ކުރިއެރުމަށް ވަރަށް މުހިއްމު ދައުރެއް އަދާކުރާކަމެކެވެ.
ސިކުނޑީގެ މަސައްކަތް އިތުރުކުރުމުން ފެށިގެން ޖަޒުބާތީ ގޮތުން ވަރުގަދަވުމާ ހަމައަށް، ކުޅުމަކީ ބާރުގަދަ އަދި ދެމިގެންދާ ގޮތެއްގައި އުނގެނުމުގެ ބިންގާ އަޅައިދޭ ކަމެކެވެ.
ކުޅުމަކީ ކޮބާ؟
ކުޅުމަކީ އަމިއްލަ އިހްތިޔާރުގައި ކުރާ، އުފާވެރި، ކުއްޖާގެ ފަރާތުން އިސްނަގައިގެން ކުރާ، ވަކި ނަތީޖާއެއް ނުވަތަ ލަނޑުދަނޑިއެއް ނެތް ހަރަކާތެކެވެ.
މީގެ ތެރޭގައި ބްލޮކްސް ފަދަ ތަކެތި ރޭވުމާއި، ޕްރިޓެންޑް ޕްލޭ (ދިރިއުޅުމުގެ ކަންކަން ދައްކުވައިދޭފަދަ ކަންކަން ކުޅުން: މިސާލަކަށް، ކައްކާ ކުޅުން، ޑޮކްޓަރަކަށް ވެގެން ކުޅުން) ، ގެއިން ބޭރުގައި ކުޅެވޭފަދަ ކުޅިވަރުތަކާއި، ވާހަކަ ކިޔައިދިނުން ހިމެނެއެވެ. މިއީ ވަކި ގޮތަކަށް ނުވަތަ ތަރުތީބަކުން ރޭވިފައި އޮންނަން ޖެހޭކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އަގުބޮޑު ކަމަކަށްވާކަށް ވެސް ނުޖެހެއެވެ. އެންމެ މުހިންމީ އެއީ ކުއްޖާގެ އަމިއްލަ އިސްނެގުމުގެ މަތިން ކުރާ އުފެއްދުންތެރި ކަމަކަށްވުމެވެ.
ކުޅުމުން ސިކުނޑީގެ ބާރު އިތުރުވަނީ ކިހިނެއް؟
ކުއްޖާގެ އުމުރުން ފުރަތަމަ އަހަރުތަކަކީ (އުފަންވުމުން ފެށިގެން 8 އަހަރާ ހަމައަށް) ސިކުނޑި ވަރަށް ބާރު ދުވެއްޔެއްގައި ތަރައްގީ ވަމުންދާ އަހަރުތަކެކެވެ. ކުޅުމުގެ ތެރޭގައި، ކުދިންގެ ސިކުނޑީގައި ވިސްނުމާއި، ހަނދާނާއި، އުނގެނުމަށް އެހީތެރިވެދޭ މުހިންމު ގުޅުންތައް އުފެދެއެވެ.
1. ވިސްނުމުގެ ހުނަރުތައް
- އެއްވައްތަރެއްގެ އެއްޗެހި ވަކިކުރުމާއި، ބްލޮކްސް ނުވަތަ ލެގޯފަދަ ރާވާ ކުޅޭ އެއްޗިއްސާ، ޕަޒަލް ރޭވުންފަދަ ކުޅިވަރުތަކުން މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގެ ހުނަރާއި ވިސްނުން ތަރައްގީވެއެވެ.
- ހިޔާލީ ކުޅިވަރު (ޕްރިޓެންޑް ޕްލޭ) ގެ ކުޅިވަރުތައް ކުޅުމުން ހިޔާލީ ވިސްނުމާއި، ހަނދާނާއި، ރޭވުންތެރިކަން އިތުރުވެއެވެ.
- ގަވާއިދުތަކާއެކު ކުޅޭ ކުޅިވަރުތަކުން އެގްޒެކެޓިވް ފަންކްޝަނިންގ (މިސާލަކަށް އަމިއްލަ ނަފްސު ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި، ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ވިސްނުން) ވަރުގަދަވެއެވެ.
2. ބަހުގެ ތަރައްގީ
- ވާހަކަދެއްކުން ހިމެނޭ ކުޅިވަރުން (ހިޔާލީ ކުޅިވަރު، ވާހަކަ ކިޔުން، ރޯލް ޕްލޭ؛ދައުރު އަދާކުރުން) ބަހުގެ މުއްސަނދިކަމާއި، ގަވާއިދުތަކާއި، ވާހަކަދެއްކުމުގެ ހުނަރުތައް އިތުރުވެއެވެ.
- އެހެން ކުދިންނާއެކު ކުޅެ އުޅޭ ކުދިން، އަޑުއެހުމާއި، ކަންކަން ބަޔާންކޮށްދިނުމާއި، އެމީހުންގެ ހިޔާލުތައް ފާޅުކުރަން ދަސްކުރެއެވެ.
3. އިޖްތިމާއީ އަދި ޖަޒްބާތީ ކުރިއެރުން
- ގްރޫޕް ކުޅިވަރުތަކުން ކުދިންނަށް އެއްބާރުލުން ދިނުމާއި، ހިއްސާކުރުމާއި، އަދި ވާހަކަދައްކައިގެން ހައްލު ހޯދުމަށް ދަސްވެއެވެ.
- ހިޔާލީ ކުރިވަރުތަކުން (ޕްރިޓެންޑް ޕްލޭ) ކުދިންނަށް ތަފާތު ނަޒަރިއްޔާތުތަކާއި އިހްސާސްތައް ދެނެގަންނަން އެހީތެރިވެދެއެވެ.
- ކުޅިވަރުގެ ތެރެއިން ރިސްކް ނެގުމާއި އައު ކަންތައްތައްކުރަން މަސައްކަތްކުރުމުން އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ވަރުގަދަވުމާއި ކަންކަމާ ކެރިގެން ކުރިމަތިލުމުގެ ގާބިލުކަން އިތުރުވެއެވެ.
ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ކުޅިވަރުތަކާ އެއިން ދަސްވާ ކަންތައްތައް
1. ހިޔާލީ ކުޅިވަރު (ޕްރިޓެންޑް ޕްލޭ)
މިސާލު: ކައްކާ ކުޅުން، ޑޮކްޓަރެއް ނުވަތަ ސުޕަރ ހީރޯއެއްގެ ގޮތުގައި ކުޅުން
- އެހެން މީހުންގެ އިހްސާސްތައް ދެނެގަތުމާއި ތަފާތު ނަޒަރިއްޔާތުތަކުން ކަންކަން ދެކެން ދަސްވެއެވެ.
- ވާހަކަ ކިޔުމާއި މުވާސަލާތުކުރުމުގެ ހުނަރު ހަރުދަނާވެއެވެ.
- އުފެއްދުންތެރި ވިސްނުން ކުރިއަރައެވެ.
2. ބިނާކުރަނިވި ކުޅިވަރު
މިސާލު: ބްލޮކްސް ބޭނުންކޮށްގެން އެއްޗެހި ރޭވުން، ކުރެހުން، ހުނަރުވެރި މަސައްކަތްތައް ކުރުން
- އެކަތި އަނެކެއްޗާ ހުރި ގުޅުން ދެނެގަތުމާއި، އެއްޗެއް ނިސްބަތްވާ ތަނާއި މާހައުލު ދެނެގަތުމުގެ ހުނަރުގެ އިތުރުން އަތާއި ލޮލުގެ ގުޅުން ހަރުދަނާވެއެވެ.
- މައްސަލަ ހައްލުކުރުމާއި އައު ގޮތްތައް ހޯދުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ.
3. ޖިސްމާނީ ކުޅިވަރު
މިސާލު: ތަންތަނަށް އެރުން، ދުވުން، ބައިސްކަލު ދުއްވުން، ފެތުން
- ހަށިގަނޑުގެ ބޮޑެތި މަސްތަކުގެ ތަރައްގީއަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
- ހަށިގަނޑުގެ ބާރުގަދަކޮށްދީ، ހަށިގަނޑު ބެލެންސް ކުރުމަށް އެހީވެދީ ގުނަވަންތަކުގެ ގުޅުން ރަނގަޅުވެއެވެ.
- ހަށިގަނޑުގައި އިތުރުވެފައި ހުންނަ ހަކަތަ ބޭރުކުރުމަށާއި ސަމާލުކަން އިތުރުކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ.
4. އިޖްތިމާޢީ ކުޅިވަރު
މިސާލު: ޓީމް ކުޅިވަރުތައް، ބޯޑު ކުޅިވަރު، ގްރޫޕުކޮށް ވާހަކަ ކިޔުން
- އެކުގައި މަސައްކަތްކުރަން ދަސްވެ، ދެބަސްވުންތައް ހައްލުކުރުމުގެ ހުނަރުތައް ތަރައްގީވެއެވެ.
- ކުދިންނަށް އިންސާފުވެރިކަމާއި ގަވާއިދުތައް ދެނެގަންނަން އެހީތެރިވެދެއެވެ.
ކުޅިވަރާއި ތަޢުލީމީ ކާމިޔާބީ
ކުޅިވަރަކީ ކުދިންގެ ބަހުގެ ހުނަރު އަދި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގެ މުހިންމު ހުނަރުތައް ތަރައްގީކޮށްދިނުމުގެތެރެއިން ސީދާ ތަޢުލީމީ ކާމިޔާބީއަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ. ހިޔާލީ ކުޅިވަރާއި ވާހަކަ ކިޔުމުގެ ތެރެއިން، ކުދިން އެމީހުންގެ ބަސްކޮށާރު އިތުރުކޮށް މުވާސަލާތުކުރުމުގެ ހުނަރު ރަނގަޅުކުރެއެވެ. މިއިން ކިޔެވުމާއި ލިޔުމުގެ ޤާބިލުކަން އިތުރުވެއެވެ. ރޭވުމާއި ޕަޒަލް ފަދަ ހަރަކާތްތަކުން ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުވެ ގުނުމާއި ތަރުތީބު ދެނެގަތުން ފަދަ އަސާސީ ހިސާބުގެ ހުނަރުތައް އިތުރުކޮށްދެއެވެ. އަދި ކުޅިވަރުން ކުދިންގެ ޝައުގުވެރިކަމާއި ސަމާލުކަން އިތުރުކޮށްދީ، އުނގެނުމުގައި ކުދިން ހަރަކާތްތެރިކޮށް ބައިވެރިވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއެވެ. އިޖްތިމާއީ ކުޅިވަރުތަކުން އަމިއްލަ ނަފްސު ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި އެއްބާރުލުން ދިނުމުގެ ހުނަރު ތަރައްގީކޮށްދެއެވެ. މިއީ ކްލާސްރޫމްގެ އަހުލާގާއި ތައުލީމީ ކާމިޔާބީއާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ކުޅިވަރުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވާ އުނގެނުމުގެ މާހައުލުތަކުގައި އުޅޭ ކުދިން، ގަވައިދުތަށް ގިނަ ތައުލީމީ މާހައުލުތަކުގައި ކިޔަވާ ކުދިންނަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތުގައި އާއްމުގޮތެއްގައި ތައުލީމީގޮތުން ރަނގަޅު ނަތީޖާ ހާސިލުކުރާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
ކުޅިވަރު ނުކުޅޭނަމަ ވާނީ ކިހިނެއް؟
ކުޅިވަރު ކުޅުމަށް އެކަށީގެންވާ ވަގުތު ނުލިބޭ ކުދިން:
- ސަމާލުކަން ދިނުމާއި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގައި ދަތިތަތިތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިދާނެއެވެ.
- ނަފްސާނީ ކަންބޮޑުވުން ނުވަތަ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ނިޝާންތައް ދައްކަފާނެއެވެ.
- އިޖްތިމާއީ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމާއި ބަދަލުތަކަށް ހޭނުމުގައި ދަތިތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިދާނެއެވެ.
ކުޅިވަރުގެ ތެރޭން އުނގެނުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމަށް ބެލެނިވެރިންނަށް ކުރެވިދާނެ ކަންކަން
1. ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ކުދިން އަމިއްލަ ހިޔާލަށް ކުޅުމަށް ވަގުތު ކޮޅެއް ދިނުން
ބެލެނިވެރިންގެ ނުފޫޒެއްނެތި ކުދިން އަމިއްލައަށް ކުޅޭނެ ގޮތާއި ކުޅެން ބޭނުންކުރާނެ އެއްޗެހި ކަނޑައަޅައި، އެކުދިންނަށް ނިންމުންތައް ނިންމުމާއި، މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމާއި، އަދި އެކުދިންގެ ހިޔާލީ ބާރުތައް މިނިވަންކަމާއެކު ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިދިނުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިފަދަ ކުޅިވަރުތަކުން އުފެއްދުންތެރިކަމާއި، ފާޑުކިޔުމުގެ ވިސްނުމާއި، އަދި އަމިއްލަ ނަފްސަށް އިތުބާރު އިތުރުވެއެވެ. މިހުރިހާ ކަމަކީވެސް އުނގެނުމަށް މުހިންމު ކަންތައްތަކެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކު ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއް (20 – 30 މިނެޓް) ނަމަވެސް ކުޅުމަށް ހޭދަކުރުމަކީ ކުދިންގެ ސިކުނޑި އާރާސްތުކޮށް، ސްކޫލުގެ މަސައްކަތްތަކަށް އިތުރު އަޒުމާއި ހަކަތައާއެކު އެނބުރި އައުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.
2. ދަރިފުޅާއެކު ކުޅުމުގައި ދޭތެރެއަކުން ބައިވެރިވުން
ދަރިފުޅު ކުޅޭވަގުތުގައި އެކުރާކަމެއް ކޮންޓްރޯލް ނުކުރާގޮތަށް ބެލެނިވެރިން ބައިވެރިވުމަކީ ދަރިފުޅާއި ބެލެނިވެރިންނާއި ދެމެދު އިތުބާރު އުފެދި، ގުޅުން ބަދަހިވާ ކަމެކެވެ. ދަރިފުޅު ކުޅެން ބޭނުންވާ ގޮތަށް ދޫކޮށްލުމަކީ އެކުދިންގެ އަޑުއަހާކަމުގެ އިހުސާސް ލިބި، އިތުބާރު އުފެދޭ ކަމެކެވެ. އަދި މިއީ ކަންކަމުގައި އިސްނެގުމާއި، އަމިއްލައަށް ނިންމުންތައް ނިންމުމާއި، އަދި އަމިއްލަ ޝުއޫރުތައް ފާޅުކުރުމަށް ހިތްވަރުދޭ ކަމެކެވެ. މިސާލަކަށް، މަންމަ ނުވަތަ ބައްޕަ ދަރިވަރެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނަ އިރު ދަރިފުޅު މުދައްރިސެއްގެ ގޮތުގައި ކުޅުމަކީ ކުދިންނަށް ބަސްމޮށެ އުޅުމާއި، ކަންތައްތައް ތަރުތީބުކުރުމާއި، އަދި ވާހަކަ ކިޔައިދިނުމުގެ ހުނަރުތައް ދަސްކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ. މިހުރިހާ ކަމަކީވެސް ތައުލީމީ މާހައުލުގައި ބޭނުންތެރި ކަންތައްތަކެވެ.
3. ގިނަ ގޮތްގޮތަށް ބޭނުންކުރެވޭ ކުޅޭ ސާމާނު ދިނުން.
ބްލޮކްސް، ކަރުދާސް ފޮށި، ނުވަތަ އާޓް މަސައްކަތް ކުރާ ތަކެތި ފަދަ ސާމާނަކީ އެތަކެތި ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ގިނަ، އުފެއްދުންތެރިކަމާއި ވިސްނުމުގެ ބާރުތައް އިތުރުކޮށްދޭ އެއްޗެހިތަކެކެވެ. މިފަދަ ކުޅޭ ސާމާނުން ކުދިންގެ މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގެ ގާބިލުކަން އިތުރުވެ، ފައިންމޯޓަރ ސްކިލްސް އަދި ވިސްނުން ތަރައްގީކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ބްލޮކްސް ބޭނުންކޮށްގެން ކުދިން ހަދާލާ ޓަވަރެއް ނުވަތަ ތައްޔާރުކުރާ އާޓްވޯކް ތަކުގެ ސަބަބުން ކުދިންގެ އާންމު އުނގެނުމުގެ މާއްދާތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ހިސާބާއި ސައިންސް ފަދަ މާއްދާތައް އުނގެނި ދަސްވުމަށް އިތުރު ބާރެއް ލިބެއެވެ.
4. ސްކްރީން ޓައިމް މަދު ކުރުން
ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން އުނގެނުމުގެ ފުރުސަތުތައް ހުރި ނަމަވެސް، މާގިނައިން ސްކްރީން ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން ޖިސްމާނީގޮތުން ހެލިފެލިވެ ކުޅުމުގައި އުޅުމަށް ލިބޭ ވަގުތު މަދުވެގެން ދެއެވެ. މިއީ ދުޅަހެޔޮގޮތުގައި ހެދިބޮޑުވުމަށް އެޅޭ ހުރަހެކެވެ. ސްކްރީންޓައިމް މަދުކޮށް ޖިސްމާނީގޮތުން ބައިވެރިވެގެން ކުޅޭ ކުޅިވަރުތައް ކުޅުމުގެ ސަބަބުން އިހުސާސްތައް ދެނެގަތުމާއި، ޖިސްމާނީ ގޮތުން ވަރުގަދަވުމާއި، އަދި ހިއްސާކުރުމާއި އެއްބާރުލުން ދިނުން ފަދަ އިޖްތިމާއީ ހުނަރުތައް ދަސްވެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން ހަނދާން ބެހެއްޓުމާއި، ސަމާލުކަން ދިނުމާއި، އަދި ޖަޒުބާތުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށްވެސް އެހީތެރިވެއެވެ. މިހުރިހާ ކަމަކީވެސް މަދަރުސާގައި ރަނގަޅަށް ކުރިއަށްދިއުމަށް ވަރަށް މުހިންމު ކަންކަމެވެ.
5. ޖިސްމާނީ އަދި އިހުސާސީ ތަރައްގީއަށް މަގުފަހިކުރުމުގެ ގޮތުން ގެއިން ބޭރުގައި ކުޅުމަށް ހިތްވަރުދިނުން
ގެއިން ބޭރުގައި ކުޅޭ ކުޅިވަރުތައް ކުޅުމުން ކުދިންނަށް ހަރަކާތްތެރިވެ، އައު ކަންކަން ދަސްކޮށް، އަދި ރަނގަޅުގޮތުގައި ނުރައްކާތަކާއި ކުރިމަތިލުމުގެ ޖާގަ ލިބެއެވެ. ދުވުމާއި، ގަސްގަހަށް އަރައި، އަދި ފުންމައިގެން އުޅުން ފަދަ ހަރަކާތްތަކުން ހަށިގަނޑުގެ ބޮޑެތި މަސްތަކުގެ ހުނަރުތައް އިތުރުވެ ކޯޑިނޭޝަން އިތުރުވެއެވެ. ބޭރުގައި ކުޅެން އުޅުމުން ކުދިންނަށް އެމީހުންގެ ވަށައިގެންވާ މާހައުލު ދެނެގަނެ ބަލައި ދިރާސާކުރަން ދަސްވެއެވެ. ގުދުރަތީ މާހައުލުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑި ހަމަޖެހި، ސަމާލުކަން އިތުރުވެއެވެ، މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުދިންނަށް ތައުލީމީ ގޮތުން ކުރިއަށްދިއުމުގައި އެހީތެރި ވެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ކިޔުމާއި ހިސާބު ފަދަ މާއްދާތަކުގައެވެ.
ކުޅިވަރަކީ ހަމައެކަނި “ކުޑަކުދިން ކުޑަކުދިންނަށް ވުމަށް ދޫކޮށްލުމެއް” ނޫނެވެ. އެއީ ކުދިންގެ އުނގެނުމާއި، ތަހުގީގުކުރުމާއި އަދި ހުނަރުތައް ތަރައްގީކުރުމުގެ ގުދުރަތީ އަދި އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތެވެ. ކުޅުމަށް ފުރުސަތު ތަނަވަސްކޮށްދީ، އެކަމަށް އިސްކަންދިނުމަކީ މުޅި އުމުރަށް އުނގެނުމާއި، އުފެއްދުންތެރިކަމާއި، ޖަޒުބާތީ ސިއްހަތަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތައް ކުދިންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމެވެ.
